Qua một số sắc
phong trên và tài liệu thư tịch khác chúng ta có thể hiểu được truyền thống
cách mạng của dòng họ Tạ với những cá nhân tiêu biểu đã tham gia tích cực vào
diễn biến chính trị - xã hội, và đã có nhiều chiến công hiển hách được triều
đình và hậu thế ghi nhận.
Căn cứ vào bút tích và
lời truyền lại qua các đời cho biết nguồn gốc xa xưa của Tổ tiên ta là từ vùng
Lạng Sơn di cư vào Thanh Hóa lập ấp. Theo sử sách ghi được thì từ thời Lý đã có
những cuộc di dân xuống các vùng ven biển khai khẩn đất hoang phát triển nông
nghiệp, bảo vệ bờ cõi. Lúc đó ở vùng ven biển thuộc Trấn sơn Nam hạ (thuộc các làng
Trình Phố: Công Bồi, Phương Trạch, Diêm Điền, Tiểu Hoàng ngày nay) là những
bãi cát hoang vu.